تبلیغات
مروری بر آثار بهرام بیضائی - کودک یا بزرگسال
شنبه 2 مرداد 1389

کودک یا بزرگسال

   نوشته شده توسط: وحید سپهر راد    

قسمت اول

باشو غریبه كوچك

 

 

 

فیلم" باشو غریبه كوچك"  نسبت به دیگر آثاربهرام  بیضایی  بیشتر  مورد نقد و بررسی قرار گرفته است و به عنوان مثال با گشت و گذار در محیط اینترنت و یا در كتابهای نقد و فیلم شناسی كه در مورد آثار  بهرام بیضایی نوشته شده است  متوجه این موضوع می شویم و به همین دلیل نكاتی كه  در این نقدها به گونه ی به آنها اشاره شده است كه از پیش نیز  مورد توجه من بوده است  را در این نوشتار  قرار نداده ام. مخاطب سنجی اثر ،باشو غریبه كوچك كمتر مورد توجه بوده است.و همچنین مفهوم جنگ كه از دید زبان شناسی می تواند مورد توجه باشد و موضوع مورد علاقه خودم،موضوع رسم ها و و آئین ها و همچنین عناصری كه به صورت دو وجهی آقای بیضایی به آنها  نگاه می كند وجالب است كه این آخری بیشتر مورد توجه ایشان می باشد.با این مقدمه فیلم باشو غریبه كوچك را با چهار نوع نگاه و پرسش  بررسی خواهم كرد:

الف-مخاطب واقعی فیلم چه كسانی هستند؟(كودك یا بزرگسالان)

ب-  موضوع جنگ و صلح با نگاهی به زبان شناسی و فرهنگ ها.

ج-مردم شناسی و باورها­ی مردم در  فیلم

د-عناصری  مانند  زمین ، خورشید ، آب ، رود ، و... كه به صورت دو وجهی ( خیر و شّر )به آنها توجه شده است.

 

 

 

الف-مخاطب واقعی فیلم چه كسانی هستند؟( كودكان یا بزرگسالان )

 

"بهرام بیضایی :به دوران کودکی خود برای کودکی نکردن چیزی بدهکارم."  نقد و بررسی -|ژوان قوکاسیان.

پرسش اول در مورد مخاطب اثر است که  با نگاهی به تیتراژ فیلم " باشو غریبه کوچک" و دریافت این موضوع که تهیه کننده فیلم "کانون پرورش فکری کودک و نوجوان " می باشد متوجه می شویم این فیلم برای کودکان و نوجوانان ساخته شده است پس جواب سوال در تیتراژ فیلم می باشد. ولی این موضوع  منتقدین فیلم را راضی نکرده است و اعتقاد دارند بهرام بیضایی مخاطب خود  را در میان بزرگسالان جستجو کرده است و فیلم بی توجه به خواست کودکان و  نوجوان  گروه سنی آنان  ساخته شده است و در یک کلام مخاطب نامعلوم است.

 بعضی از آنان (منتقدین) فیلم را در خور کودک و نوجوان ندیده اند.!

با نگاهی به کارنامه کاری آقای بیضایی در می یابیم  که قبل از" باشو غریبه کوچک"  فیلم "عمو سیبلو" و "سفر" نیز با همکاری کانون پرورش فکری کودک ونوجوان در سالهای 1349 و1351 ساخته شده است و این سومین تجربه او در ساخت اثری برای کودک و نوجوان میباشد.ولی همان طور که در فیلم "عمو سیبلو " و "سفر" نیز مشهود است بزرگسالان نیز بیشتر  مورد توجه فیلم ساز می باشند (باز به گمان  منتقدین که به نظر من در اولی  خیلی کمتر و در دومی بیشتر میباشد) .

 ولی من به دلایلی اعتقاد دارم فیلم " باشو غریبه کوچک"  هم کودکان  و هم بزرگسالان را به عنوان مخاطب می پذیرد و هر دو گروه را درگیر خود می کند. جالب است که  این فیلم از معدود  آثاری می باشد که بیضایی در آن به مسئله روزجامعه خودش  می پردازد (جنگ ایران وعراق) و نظرش را در مورد جنگ بیان می کند(همان طور که  در نمایشنامه "فتح نامه کلات" سال 1361گفته بود).

ولی جنگ چه چیزی برای کودکان دارد تا آنها بخواهند بیاموزند ؟ در فیلم "باشو غریبه کوچک" بیضایی چه اهدافی دارد ؟ آیا پرداختن به موضوع جنگ آن هم برای کودک حرکت بر روی لبه تیغ نیست؟ او باید بتواند   سیاهی و کثیفی جنگ را به کودک ونوجوان نشان دهد  ولی متوجه روحیه آنان هم باشد که  کار بسیار مشکلی است.

کودک چه چیزی باید بداند؟.

این که در جنگ همه ی  اعضا  خانواده تهدید میشوند ؟ ویا این که هر لحظه احتمال دارد تو برای همیشه تنها بمانی؟ این که پس از جنگ احتمال دارد  پدرت دستی نداشته باشد که به تو دست مردانه بدهد ؟ ویا همیشه مادرت تنها و نگران باشد؟ و یا در مقابل ورود  یک فرد غریبه چه رفتاری نشان دهیم؟  این که خانواده خوب است و قدر پدر و مادرمان را بدانیم ؟ پوست بعضی سیاه است و بعضی سفید؟ وزمین کشاورزی چیست و رویش چه ارتباطی با دعا ومراسم ها دارد؟و یا چگونه از مترسکی  که ساخته خودمان است نترسیم بلکه با ان دشمن را بترسانیم؟ ویا اینکه چگونه  نیازهای اساسی مان ما را وا می دارد که با هم همکاری کنیم و نقش سرپرست بر این موضوع کمک کند؟  و یا اینکه  امکان دارد در شلوغی بازار گم شویم وشاید پیدا نشویم ؟و در آخر اینکه مادرمان را دوست بداریم  زیرا که یک تنه در مقابل همه از ما دفاع می کند؟ و پرسشهای دیگر .

 جواب چیست آیا کودک ونوجوان می تواند به این پرسش ها برسد و در نهایت جواب این پرسش ها را خود کشف کند؟ سوالی که از نظر من بسیار مهم واساسی است زیرا که هر کدامشان به تنهایی می تواند  چالش لا ینحل ذهن کودک ونوجوان بماند(هر چند از نظر بزرگسالان می تواند بی اهمیت باشند ) در ضمن این فیلم باید بتواند به این پرسشها بپردازد زیرا که فیلم برای کانون پرورش فکری کودک و نوجوان تهیه شده است پس باید بتواند در فرایند رشد و تربیت کودک ونوجوان سهیم باشد. که از نظر من توانسته است.

یادآور میشوم چه کسی را می توان بهتر از سوسن تسلیمی یافت که نگرانی  مادرانه را به آن صمیمیت بازی کند مادری که برای کودک خود(فرزند دیگری) نقش مادرانه را واقعی و  تحسین برانگیز بازی می کند. آیا بچه های ما با دیدن این فیلم به صورت آگاهانه یا ناخودآگاهانه قدر مادرانشان را نخواهند یافت؟

به عنوان یک تجربه من  این فیلم (باشو غریبه کوچک) را در سر کلاس درس (دوره راهنمایی) نمایش دادم  و جواب خیلی از این پرسشها را خود دانش آموزان به صورت گروهی دریافت کردند آری ذهن این گروه سنی ( در شرایط مناسب اموزشی) به بسیاری از سوالات ذهتی اش می رسد و آگاه  می گردد.پس مخاطب این فیلم  نه  در  اسم و ادعا بلکه به صورت عملی می تواند کودک و نوجوان باشد و دراین مورد کمتر فیلمی توانسته است در ایران به این توانایی دست یابد.

ولی قسمت دوم پرسش،آیا مخاطب فیلم "باشوغریبه کوچک" بزرگسالان هم می توانند باشند ؟

بعضی پلان ها و سکانس ها  فیلم در بهترین حالت هم نمی تواند مربوط به کودک باشد مانند(صحنه مرگ مادر درجنگ،صحنه معرفی باشو در خانه نایی جان، مراسم ختم یا فراموشی باشو ...)این صحنه  ها مربوط به کودک  ونوجوان نیست بلکه این گروه جدید کسانی هستند که بیضایی آگاهانه به دنبال آنان است پدر و مادرانی که به موضوع جنگ به چشم یک امر مقدس یا وحشت تقسیمات مادی  نگریسته اند بیضایی می خواهد آنان به قسمت دیگری  هم توجه کنند که آوارگان جنگ چه بر سرشان می اید ؟ کودکان بی سرپرست چه وحشتی را در تمام عمر خواهند داشت)باشو در قسمتی از فیلم از همه چیز می ترسد او از  پرنده هم میترسد به خیال هواپیمای دشمن ) و چگونه می توان آنان را جذب خانواده جدید کرد تا که در خیابانها و کوچه ها به بدترین شکل ممکن زندگی نکنند زندگی که هیچ آینده ی نخواهند داشت. می توان "باشو غریبه کوچک"را از جهت پرداخت به مسائل پیرامونی جنگ  مهمترین اثر سینماجنگ  ایران دانست که بیشتر سکانسها (بیش از 95%)در فضای سرسبز شمال ایران می گذرد منطقه ی که  گیلومترها از جنگ و تاثیرات آن دور است با این حال  ما با اثری روبه رو هستیم که جنگ تمام آن را پوشانده است. از این جهت ما با فیلمی روبه رو هستیم که فقط یک نابغه  در ایران  ،می تواند آن را بسازد و آن کسی نیست جز مظلوم ترین فیلم ساز ایران، بهرام بیضایی.کسی که بخاطر یک عمر  تحمل این رجاله ها و مسولین بی مسولیت  و بزرگ منشی از او سپاسگذارم .

 

 

  

ادامه دارد ....

 


Player will show here